Biyolojik Sistematik

Sistematik, biyoloji öğrenimi gören öğrenciler için sevilmeyen hatta nefret edilen bir derstir. Tür adlarının, taksonomik basamakların, bazı familyaların genel özelliklerinin ezberlenmesidir. Üreme döngülerinin çizilmesidir. Bitki toplayıp, presleyip kurutularak herbaryum ödevi hazırlanması ya da önceki senelerde hazırlanmış ödevleri araklayıp sınıfı geçmeye çalışmaktır. Sınıfı geçenin bir daha dönüp bakmadığı, ders notlarını yırtıp attığı, tamamen gereksiz ezber bir derstir. Bu arada ders notlarını yıl sonunda yakan öğrenci bile görüldüğü iddia edilmektedir.

Sistematik, sistematikçiler için sevilen bir çalışma alanı ve derstir. Bu alanda çalışanlar, genelde biyolojideki başka alanlara ve gelişmelere pek ilgi duymazlar. Türlerin, cinslerin ve familyaların gözü kapalı bilinmesidir. Biyoloji okuyan lisans öğrencilerinin de bir sistematikçiymiş gibi yetiştirilmesi ve dersten nefret ettirilmesidir. Takıntılı bir şekilde her sene bitki toplatılmasıdır. Yüksek lisans öğrencilerine, yüksek lisans tezi olarak bir alanın bitki türlerinin listelenmesi işinin (flora çalışmaları), hiç şaşmaz ve kararlı bir biçimde yaptırılmasıdır. Sürekli yeni tür aramak, bulmak, bazen zorlayarak gerçeği yansıtsın yansıtmasın bir türden iki hatta üç tür yaratarak yeni tür bulmuş olmaktan sonsuz gurur duymaktır. Bu durumun özellikle genç sistematikçilerin bir çoğu için artık geçerli olmadığını, ülkemizde ve dünyada açık görüşlü bilim insanlarının sayılarının giderek arttığını da vurgulamak lazım.

Peki, gerçekte sistematik nedir?

Biyolojik Sistematik, biyoçeşitliliği, yani geçmişte ve bugün dünya üzerinde bulunan canlıların çeşitliliğini anlamak için yapılan tüm çalışmaları kapsar. Yani sadece sınıflandırma ya da adlandırmayla ilgili çalışmaların yapıldığı taksonomi biliminden ibaret değildir. Asıl olay canlı çeşitliliğini anlama ve anladığımızı belli bir sistematiğe oturtmaktır. Canlı çeşitliliğini açıklamada işe yarayabilecek herhangi bir konuda çalışan herkes, gönül rahatlığıyla sistematikçiyim diyebilir, diyebilmelidir. Böyle birine “sen sistematik çalışıyorsun” dediğiniz zaman, yukarıda bahsettiğim nedenlerden dolayı size kötü kötü bakabilir. Biyolojinin bütün dallarından, bilgisayar mühendisliğinden, matematikten, kimyadan, yerbilimlerinden, paleontolojiden ve şu an aklıma gelmeyen bir çok alandan canlı çeşitliliğini anlamaya yönelik katkı gelebilir.

Sistematik öğretimi, illa çiçek toplayarak ya da tür ismi ezberleyerek olmaz. Sistematik öğretiminde önemli olan, sistemlerin elemanlarından çok (taksonomik basamaklar ve basamaklarda yer alan canlı grupları), sistemlerin kendilerinin öğretilmesidir. Dünya’da milyonlarca tür olduğu düşünülürse [1] , öğrencilere ilk öğretilmesi gereken şeyin tür adları olmayacağı kesindir. Tabii ki belirli bir öneme sahip, konu anlatımında ve sistemlerin açıklanmasında örnek teşkil edebilecek belli bir kaç türün öğretilmesinden bahsetmiyorum. Lafım her familyadan beş on tür ezberleten ezbercilere.

Bu kadar laf salatasından sonra gelelim sistematiğin kapsamına.

Sistematik temel olarak dört alanla ilgilenir ve bu alanların hepsi de biyoçeşitliliğin ortaya çıkartılması ve korunmasıyla ilgilidir.

a. Taksonomi.
b. Akrabalık ilişkilerinin yani filogeninin ortaya çıkartılması.
c. Biyocoğrafya, ekoloji ve dağılım.
d. Koleksiyonların oluşturulması, bilgilerin derlenmesi ve koruma.

Bu maddelere yenileri de eklenebileceği gibi, maddeler birleştirilebilir çünkü (genelde her konuda olduğu gibi) birbirleriyle sıkı ilişkilidirler. Daha sonra bu maddelerden detaylı olarak bahsedeceğim.

Kaynakça:
[1] http://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s