Biyolojik Sistematik

Sistematik, biyoloji öğrenimi gören öğrenciler için pek sevilmeyen bir derstir. Çoğu öğrenci için tür adlarının, taksonomik basamakların, bazı familyaların özelliklerinin ezberlenmesidir. Özellikle tohumsuz bitkiler için üreme döngülerinin çizilmesidir. Dönem içinde bitki toplayıp, presleyip kurutularak herbaryum ödevi hazırlanması ya da önceki senelerde hazırlanmış ödevleri araklayıp sınıfı geçmeye çalışmaktır. Sınıfı geçenin bir daha dönüp bakmadığı, ders notlarını yırtıp attığı, tamamen gereksiz ezber bir derstir.

Sistematik, sistematikçiler için sevilen bir çalışma alanı ve derstir. Bu alanda çalışanların bazıları, genelde biyolojideki başka alanlara ve gelişmelere pek ilgi duymazlar. Türlerin, cinslerin ve familyaların gözü kapalı bilinmesidir. Biyoloji okuyan lisans öğrencilerinin de bir sistematikçiymiş gibi yetiştirilmesi ve dersten nefret ettirilmesidir. Takıntılı bir şekilde her sene bitki toplatılmasıdır. Yüksek lisans öğrencilerine, yüksek lisans tezi olarak hiç şaşmaz ve kararlı bir biçimde flora çalışması (özetle bir alanın bitki türlerinin listelenmesi işi)  yaptırılmasıdır. Sürekli yeni tür aramak, bulmak, bazen zorlayarak gerçeği yansıtsın yansıtmasın bir türden iki hatta üç tür yaratarak yeni tür bulmuş olmaktan sonsuz gurur duymaktır.

Bu şakayla karışık abartılı girişten sonra, biraz ciddileşelim ve sistematik nedir ona bakalım 🙂

 Sistematik Nedir?

Biyolojik Sistematik, biyoçeşitliliği, yani geçmişte ve bugün dünya üzerinde bulunan canlıların çeşitliliğini anlamak için yapılan tüm çalışmaları kapsayabilir. Çeşitlilik soyu tükenmiş canlılardan günümüzdeki canlılara ‘sistemli bir biçimde’ incelenir ve açıklanır. Yani sadece sınıflandırma (tanıma, betimleme, isimlendirme) ile ilgili çalışmaların yapıldığı biyolojik taksonomi biliminden ibaret değildir. Asıl olay canlı çeşitliliğini anlama ve anladığımızı belli bir sistematiğe oturtmaktır. Canlı çeşitliliğini açıklamada işe yarayabilecek herhangi bir konuda çalışan herkes, gönül rahatlığıyla sistematikçiyim diyebilir, diyebilmelidir. Böyle birine “sen sistematik çalışıyorsun” dediğiniz zaman, yukarıda bahsettiğim nedenlerden dolayı size kötü kötü bakabilir 😀 . Biyolojinin bütün dallarından, bilgisayar mühendisliğinden, matematikten, kimyadan, yerbilimlerinden, paleontolojiden ve şu an aklıma gelmeyen bir çok alandan canlı çeşitliliğini anlamaya yönelik katkı gelebilir.

Sistematik öğretimi, illa çiçek toplayarak ya da tür ismi ezberleyerek olmaz. Sistematik öğretiminde önemli olan, sistemlerin elemanlarından çok (taksonomik basamaklar ve basamaklarda yer alan canlı grupları), sistemlerin kendilerinin öğretilmesidir. Dünya’da milyonlarca tür olduğu düşünülürse [1] , öğrencilere ilk öğretilmesi gereken şeyin tür adları olmayacağı kesindir 🙂 . Tabii ki belirli bir öneme sahip, biyolojik genel kültürü oluşturmada önemli olabilecek veya konu anlatımında ve sistemlerin açıklanmasında örnek teşkil edebilecek belirli bazı türlerin öğretilmesinden bahsetmiyorum.

Bu kadar laf salatasından sonra gelelim sistematiğin kapsamına.

Sistematik temel olarak dört alanla ilgilenir ve bu alanların hepsi de biyoçeşitliliğin ortaya çıkartılması ve korunmasıyla ilgilidir.

a. Biyolojik taksonomi.
b. Filogeninin (evrimsel ilişkilerin) yani akrabalık ilişkilerinin ortaya çıkartılması.
c. Biyocoğrafya, ekoloji ve canlıların dağılımı.
d. Koleksiyonların oluşturulması, bilgilerin derlenmesi ve koruma.

Bu maddelere yenileri de eklenebileceği gibi, maddeler birleştirilebilir çünkü (genelde her konuda olduğu gibi) birbirleriyle sıkı ilişkilidirler. Örneğin günümüzde filogenetik ilişkileri yansıtmayan bir biyolojik sınıflandırmadan bahsedilemez.

 

 

Kaynakça:
[1] http://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s